De Grote Atlas van Ferraris

Bijzonder goed nieuws voor de liefhebbers van oude kaarten (of van kaarten in het algemeen). Op donderdag 7 mei werd in het Paleis van Karel van Lotharingen in Brussel de nieuwe Grote Atlas van Ferraris voorgesteld. Deze atlas is een uniek tijdsdocument dat voor het eerst in atlasvorm wordt uitgegeven.

In opdracht van de Oostenrijkse keizer Jozef II werd op het einde van de 18de eeuw het ganse grondgebied van het huidige België in kaart gebracht. Dit gebeurde onder leiding van Joseph-Jean- François graaf de Ferraris. Deze eerste systematische, grootschalige en topografische kartering leidde tot een veelkleurige, met de hand getekende kaart in drie exemplaren. De Koninklijke Bibliotheek van België heeft een van deze kaarten in haar bezit.

De kartering is bovendien belangrijk omwille van het moment. Ze werd getekend aan de vooravond van de industriële revolutie, een periode waarin het landgebruik sterke veranderingen zou ondergaan. Steden breiden uit, nieuwe wegen, spoor- en waterwegen worden aangelegd, bos- en heidegebieden worden in cultuur gebracht. Hierdoor is de Ferrariskaart een belangrijke getuige van het landschap in het Ancien Régime.

Voor de voorstelling van de nieuwe Grote Atlas van Ferraris kon geen betere locatie gekozen worden dan het Paleis van Karel van Lotharingen. Voor een goed gevulde zaal werd door de verschillende sprekers het belang van deze uitgave van de atlas benadrukt. Na de gelegenheidstoespraken door de vertegenwoordigers van de ministers De Crem en Laruelle (de ministers zelf waren verontschuldigd) overliepen Maarten van Steenbergen, uitgeverij Lannoo, en Wouter Bracke, Koninklijke Bibliotheek van België, de geschiedenis en het tot stand komen van de atlas. Daarna werden de eerste exemplaren aan de vertegenwoordigers van de ministers en aan de administrateur-generaal van het NGI, Ingrid Vanden Berghe, overhandigd.

De 275 originele kaartbladen meten gemiddeld 135 op 85 cm. Elk kaartblad is ingedeeld in 4 deelbladen. De basisindeling van de kaartbladen is in deze atlas grotendeels behouden. Door de verkleining naar schaal 1:20.000 komt elke pagina in de nieuwe atlas grotendeels overeen met een kaartblad van Ferraris.

Het Gemeentekrediet van België gaf tussen 1965 en 1976 een verkleinde facsimile-uitgave van de originele kaarten op schaal 1:25.000 uit. Deze verkleining was echter niet bevorderlijk voor de leesbaarheid en bovendien waren de reproductietechnieken niet zo kwaliteitsvol als de hedendaagse.

Voor de nieuwe atlas werden de originele handgetekende kaartdocumenten door de Koninklijke Bibliotheek ism het Nationaal Geografisch Instituut in hoge resolutie ingescand. Hiervoor gebruikten ze de meest geavanceerde apparatuur. Bovendien voerde de Universiteit Gent in 2007 een eerste beeldverwerking uit om de beelden vloeiend aan elkaar te laten aansluiten.

Deze gewichtige uitgave (ca 12 kg) telt 600 bladzijden. Het gebonden boek is 51 cm hoog en 40 cm breed. Het wordt aangeboden in een stevige kartonnen doos met draaghendel. De prijs bedraagt 150 euro maar is tot eind juni te koop aan de promotionele prijs van 129 euro. ISBN 90 209 8138 4

Meer informatie: www.lannoo.com

Tekst: André Maes
Beeld cover: Uitgeverij Lannoo | foto’s: André Maes